Islahat Fermanı Nedir

Islahat Fermanı tıpkı 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı gibi Osmanlı İmparatorluğu’nda gerçekleştirilmek istenen yeni düzenin hukuki sınırlarını çizen bir belgedir. Tanzimat Fermanının bir uzantısı biçiminde görünse de ortaya çıkan sebepler, hazırlanış şekli ve sonuçları bakımından oldukça farklı özelliklere sahip olduğunu bilmekteyiz.

Islahat Fermanı Tarihi Kısaca

Kırım savaşından hemen önce hazırlanmış olan Islahat Fermanı, savaşın sona ermesiyle birlikte Avrupa Devletlerine duyurulmuştur. Bu duyurudan önce mevcut siyasal koşul; Fransız Devrimi, Endüstri Devrimi ve Milliyetçi söylemlerin artmasıyla eski İmparatorluklar döneminin sonu yaklaşmıştı. Ülkelerin birbirleriyle yoğunlaşan ticari ilişkileri birbirlerinin iç ilişkilerine müdahalelerini de arttırmış ve dünya hızla yeni bir şekil almaya başlamıştır. Bu değişime ayak uydurmak isteyen Osmanlı İmparatorluğu Avrupa ile sıcak ilişkiler kurmak amacıyla önce Tanzimat Fermanını ardından da Islahat Fermanını yürürlüğe koymuştur.

Bu adımların atılmasıyla birlikte Avrupa’da Osmanlıya karşı bir sempati hakim olmuştur. Çünkü Osmanlı İmparatorluğunun çok kültürlü yapısı ve içinde barındırdığı milletlerin çokluğu yukarıda sağdığımız Fermanlarla birlikte gayri müslim halkın hakları güvence altına alınmıştır. Bu sempati ile Osmanlı İmparatorluğu kötü giden ekonomisini toplaya bilmek adına dış yardımlar almayı amaçlamıştır.

Kısaca özetlemek gerekirse; Osmanlı’nın dünyada yayılan milliyetçi söylemlerden imtiyazlar vererek az etkilenme çabası ve Avrupa ile ilişkileri geliştirerek dış yardım alma çabası sonucunda Islahat Fermanı yürürlüğe girmiştir.

Islahat Fermanının Maddeleri

Fermanın maddeleri gerek çeviriden olsun gerekse bazı maddelerin diğer maddeler ile benzeşmesinden olsun 14 başlıkta inceledik. Bu maddelerin diğer yazılarda daha fazla bazı yazılarda ise daha az olmasının temel nedeni çevirisel ve benzeşmelerin tekliği ile ilgilidir.

  1. Osmanlı halkının can, mal, ırz, namus gibi haklarının güvence altına alınması
  2. Dini farklılıklar ortadan kaldırılarak kanun önünde eşitliğin sağlanması
  3. Şahısların ve o şahısların ait oldukları toplulukların tasarruf hukukuna saygı gösterilmesi
  4. Sınırları önceden belir olarak mezhep hareketlerinin serbestliği
  5. Dolaylı verginin kaldırılarak verginin doğrudan alınması
  6. Yürütülecek olan mahkemelerin halka açık olması
  7. Suçlu olarak nitelendirilen kişilerin mallarının güvence altında olması
  8. Hapis yaşamının insani haklara göre iyileştirilmesi
  9. İşkence gibi insanlık suçlarının kaldırılması
  10. Ticaret, ceza ve cinayet davalarının karma bir komisyon tarafından yürütülmesi
  11. Dini açıdan oluşan imtiyazların korunması ve diğer imtiyazların incelenmesi
  12. Müslüman olmayan meclislerin Ahkam-ı Adliye meclisinde Aza bulundurma hakkı
  13. Resmi yazışma metinlerinde gayri müslim olanlar ile ilgili hakaret manası taşıyan kelimelerin kullanılmaması
  14. Rüşvetin kaldırılması

Islahat Fermanı Amacı

Islahat Fermanı Amacı fermanın maddeleri incelendiğinde açık bir biçimde anlaşılmaktadır. Maddelerde de çokça belirtildiği üzere özü Gayri Müslim Osmanlı tebasının bir takım haklarını onlara sağlama güdüsünü içerisinde barındırmaktadır. Tanzimat Fermanı ile sağlanan can, mal, ırz ve namus gibi gibi konulardaki güvenlik tüm tabana yayılma amacı taşımaktadır. Ferman tam olarak yirmi farklı alanda müslim ile gayri müslim arasında ki eşitliği sağlamaktadır. Bu eşitliklerden bazıları;

  • Kanun önünde eşitlik
  • Herkesin memur olabilme hakkı
  • Dini farklılıkları gözetmeden askerliğin yerine getirilmesi
  • Mahkemelerde gayri müslim tebadan kişilerin yer alabilmesi
  • Dini otoritenin sivil otorite ayağının kaldırılması
  • Vergi reformu
  • Rüşvetle mücadele

Islahat Fermanı Sonuçlar

  • Ferman ile sağlanan eşitlik gayri müslim tarafında bağımsızlık söylemlerini arttırmıştır.
  • Gayri Müslimlerin açtıkları okullarda milliyetçi söylemlerle yetişen bir nesil oluşmuş
  • Verilen imtiyazlar sebebi ile Osmanlı yıkılış sürecini hızlandırmış
  • İslami kuruluşlar ile Gayri Müslim kuruluşlar arasında sıcak ve soğuk çatışma yaşanmış
  • Vergi, kişisel haklar vb. konularda duyurulan haklar sadece söylemde kalmış ve uygulamaya geçilememiş
  • Mevcut Osmanlı kanunları ile Ferman da bulunan bazı maddeler çatışmış ve fermanın işlerlerliğine zarar vermiş
  • Batıdan borç alabilmek adına Osmanlı daha çok imtiyaz vermeye zorlanmış
  • Osmanlı topraklarında gayri müslim tacir nüfusu hızla artarak yerli tacir kısıtlanmıştır.

Kaynakça

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir